MOKOBODY

Dzieje miejscowości



Mokobody położone są na skraju Wysoczyzny Siedleckiej, w pobliżu rzeki Liwiec, po prawej jej stronie. Miejscowość leży na szlaku z Siedlec do Węgrowa, w odległości 17 km od Siedlec i 18 km od Węgrowa.

Obszar, na którym położone są Mokobody, wielokrotnie zmieniał swą przynależność. Pierwotnie należał do Polski, od 1041 do 1323 r. do Rusi, od 1323 do 1569 r. do Litwy, a następnie po Unii Lubelskiej w 1569 r. do Królestwa Polskiego. Przez wiele stuleci wzdłuż rzeki Liwiec przebiegała granica Polską i Litwą , a także pomiędzy Mazowszem i Podlasiem.

Z uwagi na wielkie znaczenie strategiczne, tereny te miały charakter niespo­kojnego pogranicza i były miejscem licznych najazdów ruskich, jaćwieskich i litewskich.

Pierwsza wzmianka dotycząca Mokobod pochodzi z roku 1446, gdy wieś była własnością królewską, dzierżawioną przez Jana Mąkobodzkiego, ziemianina drohickiego i kasztelana litewskiego. Następnie właścicielem został Michał Goliginowicz, a po nim w roku 1487 na mocy przywileju Kazi­mierza Jagiellończyka, Iwaszko Litaworow Chreptowicz, podskarbi litewski. Walka Rycerstwa polskiego z Jaćwingami odbyła się pod koniec XXII w.

Dzięki zabiegom Chreptowicza, Wielki Książę Litewski Aleksander Jagiellończyk w 1496 roku ustanowił Mokobody miastem, rządzącym się prawem miejskim chełmińskim. Przywilej lokacyjny potwierdził w 1510 r. król Zygmunt I, który pozwolił również zmienić nazwę na Nowe Miasto, która jednak nie przyjęła się.

Po śmierci kolejnej właścicielki dóbr mokobodzkich Jadwigi córki Chreptowicza, małżonki Jerzego Ościkiewicza, wojewody trockiego, dziedziczyły dobra mokobodzkie ich dzieci: Mikołaj, Jan, Anna i Zofia żona Mikołaja Wrzelowskiego dworzanina królewskiego. W wyniku sporu jaki miał miejsce przy podziale majątku, król Zygmunt wyznaczył w 1540 roku specjalną komisję, która przyznała Mokobody Zofii, powtórnie zamężnej z Janem Kmitą Wojciechowskim Sokołowiczem. Sprzedali oni Mokobody wraz z przyległymi wsiami Łukaszowi Brzeskiemu, co też zatwierdził Zyg­munt I dokumentem z 1542 roku.

Następnie właścicielami Mokobod były rody Kuncewiczów, Ciecierskich, Słupeckich i w początku XVIII wieku Ostrorogów. Przez większą część stulecia, Mokobody stanowiły własność Ossolińskich herbu Topór, W XIX wieku do Chrzanowskich, potem do Kuczyńskich, między innymi do Wandy z Chrzanowskich Kuczyńskiej w 3 ćw. XIX wieku. Ukazem carskim z 1867 roku Mokobody zostały pozbawione praw miejskich, których już nigdy nie odzyskały.



Historia parafii i kościoła



Wczesną historię parafii mokobodzkiej należy łączyć z odległym o dwa kilometry miejscem zwanym Budzieszynem, ponieważ tu znajdował się pierwotnie kościół parafialny dla mieszkańców Mokobod. Parafia bu-dzieszyńska została erygowana w 1458 roku, staraniem Michała Goliginowicza, który wystawił w Budzieszynie w 1450 roku drewniany kościół pw. Najświętszej Panny Marii, obdarzył go dochodami i oddał z parafią w zarząd księdzu Mikołajowi.

W1513 roku Chreptowicz wraz ze starostą Kobrzyńskim wybudowali w Mokobodach kościół drewniany pw. św. Jadwigi. Jednocześnie utworzona została parafia, do której należało kilkanaście okolicznych wsi.

Parafia mokobodzka w XVI wieku uboga, z 1 włóką uposarzenia, stop­niowo wzbogacała się o nowe fundusze. W 1623r. Jan i Wawrzyniec Wę-żowie dali na ręce proboszcza Jakuba Świniarskiego, dziedziczne posia­danie kościołowi w Mikobodach połowę swego dziedzictwa na wsi Trebni. W1645 r. mieszczanka Zofia z Kosieradzkich Parzychortowa podarowała kościołowi stojące w pobliżu zabudowania w celu założenia szkółki i domu kapłańskiego. W 1646 roku gdy wójtem Mokobod był mieszczanin Stani­sław Sojka, burmistrzem Stanisław Rzepka, a proboszczem Jakub Świniarski, nastąpiło przyłączenie parafii budzieszyńskiej do mokobodzkiej dekretem biskupa łuckiego Andrzeja Gębickiego.



W latach późniejszych następuje pomyślny rozwój parafii, między innymi za sprawą przychylnie usposobionych urzędników i hojnych fundatorów: wojewody malborskiego Ernesta Denhoffa, Macieja Osińskiego z Osin, Adama Michała Walińskiego z dóbr Wystan i przede wszystkim możnemu rodowi Ossolińskich. Aleksander Ossoliński herbu Topór, starosta drohicki, miecznik wielki litewski ze względu na zły stan kościoła pochodzącego z 1513 roku, ufundował kościół 1766 roku kościół pod takim samym wezwaniem jak poprzedni. Był to obszerny kościół drewniany na fundamentach murowanych ołtarzami pięcioma ołtarzami i chmórem muzycznym z organami. Obok kościoła usytuowano dzwonnicę z trzema dużymi dzwona­mi oraz szpital dla chorych i ubogich utrzymujących się z jałmużny.

Pomyślny rozwój parafii przerwał pożar kościoła w 1792 r. wzniecony od uderzenia pioruna. Bezpośrenio po pożarze kościoła, rozpoczął starania o budowę nowego, syn Aleksandra Ossolińskiego Jan Onufry, starosta drohicki, prezes Sądu Apelacyjnego w Księstwie Warszawskim. Onufry Ossoliński, wielki patriota, poseł na Sejm Czteroletni, który gorąco popierał uchwalenie Konstytucji 3 Maja, postanowił urzeczywistnić, królewski a potem narodowy zamiar upamiętnienia Konstytucji 3 Maja. Kiedy się okazało, że budowa kościoła Opatrzności votum za Konstytucję 3 Maja, nie ma w Warszawie szans realizacji, Ossoliński sprowadził do Mokobod w 1793 roku zwycięzcę konkursu królewskiego na koścół Opatrzności - Jakuba Kubickiego i powierzył mu budowę nowej świątyni.

Ten wybitny architekt wykorzystał projekty konkursowe i jeszcze w roku 1793 wykonał model kościoła i rozpoczął prace budowlane Nie były to jednak czasy, które sprzyjały realizacji takich zamierzeń. Drugi rozbiór Polski, Powstanie Kościuszkowskie, trzeci rozbiór i utrata niepodległości. To wszystko sprawiło, że prace budowlane ciągnęły się bardzo długo. W 1812 r. zmarł fundator kościoła Jan Onufry Ossoliński. Nadzieja na ukończenie budowy kościoła stały się nikłe. Jednakże sytuacja uległa radykalnej zmianie, po objęciu zarządu parafią przez ks. Jana Żebrowskiego w 1814r. Ten zaradny i pełen inwencji proboszcz doprowadził w krótkim czasie do częściowej finalizacji prac budowlanych.

W 1818 r. na podstawie dekretu biskupa Feliksa Lewińskiego przeniesiono obraz Matki Boskiej z Budzieszyna do Mokobod. Konsekracji kościoła dokonał w roku 1837 biskup Jan Marceli Gutkowski. Prace wykończeniowe i częściowo modernizacyjne trwały w kościele jeszcze w 2 poł. XIXw. Pierwsza i druga wojna światowa nie pozostawiły większych zniszczeń poza drobnymi uszkodzeniami muru od kul karabinowych. Poważniejsze prace, które zmieniły oblicze mokobodzkiego kościoła, przeprowadzono w latach 1964-1966. Wykonano wówczas na ściankach polichromie o tematyce maryjnej, a ich autorem jest artysta malarz Tadeusz Drapiewski. W roku 1979 wymieniono drewnianą podłogę na posadzkę z marmuru. Zachowany do dnia dzisiejszego kościół reprezentuje styl klasycystyczny. Jest to budowla centralna, na planie zbliżonym do kwadratu z wpisanym krzyżem greckim oraz dwoma ryzalitami na osi, co w pełni od­powiada ideałowi regularnego i przejrzystego planu charakterystycznego dla tej epoki.

Wewnątrz wyróżnia się sposób przykrycia części centralnej dwoma kopułami, wzniesionymi jedna nad drugą; w niższej zastosowano obszerny okulus, poprzez który rozpościera się widok na podniebne kopuły wyższej. Oryginalnie została zaprojektowana również fasada, w której wgłębny portyk akardowy wraz z surowym ryzalitem nadają budowli monumentalny charakter. Zastosowanie przejrzystego planu, oryginalnego zastosowania fasady a nade wszystko wieloczaszowych kopuł, stawia budowlę mokobodzką wśród najlepszych klasycystycznych kościołów centralnych w Polsce

Wśród wyposażenia kościoła znajduje się wiele cennych obiektów, do których zalicza się: obraz Matki Bożej Budzieszyńskiej z XVII w., obraz "Chrystus Nauczający" z końca XVIII wieku, przypisywany Franciszkowi Smuglewiczowi; obraz "Hołd Pasterzy" z XIX wieku, autorstwa Piotra le Bruna; model kościoła mokobodzkiego, wykonany w 1793 roku przez Ja­kuba Kubickiego; rzeźby ewangelistów św. Jana i Łukasza, z XVIII wieku, wykonane przez Macieja Polejowskiego - jednego z najwybitniejszych rzeźbiarzy polskich doby rozwiniętego baroku.

 

     Kult Matki Bożej Budzieszyńskiej

      Miejscowa tradycja wiąże początki kultu Matki Boskiej z Budzieszyna z XII-wieczną legendą-historią cudownego obudzenia żołnierzy polskich przez nadzwyczajny blask bijący od wizerunku Madonny z Dzieciątkiem, dzięki któremu polski obóz został uratowany przed podstępnym napadem Jadźwingów. Stąd taż wywodzi swoją etymologię nazwa miejscowości  Budzieszyn, która nosiła pierwotnie nazwę "Zbuszisyn" (zbudzić synów), a następnie "Budzisin" I obecnie Budzieszyn.

W miasteczku Mokobodach wybudowano kościół i erygowano parafię w 1513 roku, połączenia parafii budzieszyńskiej i mokobodzkiej dokonano dopiero w 1646 roku.W pobliżu kościoła budzieszyńskiego znajduje się źródełko, którego woda leczyła w przeszłości jak i dziś różne choroby i słabości ludzkie a zwłaszcza oczy. Informacje o takich faktach podają XVI wieczne protokóły wizytacyjne biskupów, m.in. bpa Stafana Rupniewskiego, Franciszka Kobielskiego, Pawła Dąbkowskiego, dziekana węgrowskiego oraz potwierdzają liczne wota pozostawione jako forma podzięki za uzyskane uzdrowienia i wysłuchane prośby. Wyrazem rosnącego kultu obrazu było ozdobienie go w 1737 roku sukienką haftowaną a następnie w roku 1787 sukienką srebrną wykonaną z przetopionych wotów zgromadzonych wokół obrazu.

Kult Matki Bożej Budzieszyńskiej nasilił się bardzo w czasie rozbiorów Polski a zwłaszcza w okresie powstania listopadowego i styczniowego. Rząd carski w tym czasie wprowadził szeroko zakrojone represje, które nie ominęły kościoła budzieszyńskiego. Został on zamknięty a następnie rozebrany po przeniesieniu obrazu Matki Bożej Budzieszyńskiej do kościoła w Mokobodach. Data ta jest pewnym przełomem w historii kultu Matki Boskiej Budzieszyńskiej. Nowe miejsce, nowy kościół stał się dla zniewolonej wówczas Polski wielkim symbolem narodowym. Kościół, w którym się obraz znalazł, był świątynią wyjątkową gdyż upamiętniającą wielki sukces reformatorskich poczynań Sejmu Wielkiego - Konstytucję 3 Maja, dla uwiecznienia, której zamierzano wybudować pomnik - "Świątynię Sławy Narodowej".

W 1874 roku Naczelnik Powiatu Siedleckiego Kaliński, prawosławny Rosjanin doznał uzdrowienia oczu przemywając wodą ze źródełka i w podzięce wystarał się o zezwolenie na zbudowanie kaplicy, którą wzniósł Jan Popowski, mieszczanin mokobodzki, umieszczając w ołtarzu kopię obrazu Matki Boskiej będącego na stałe w kościele w Mokobodach.

     Po kasacie zakonów w 1875 roku, przestało istnieć Sanktuarium w Kodniu i Leśnej. Zamieniono je na cerkwie prawosławne. Pozostało jedyne w diecezji Sanktuarium Mokobodzkie, do którego przybywali wierni z odległych okolic. Przybywający do Mokobód pątnicy tradycyjnie nawiedzają też Budzieszyn, gdzie w 1947 roku przy źródełku wybudowano grotę z kamieni polnych na wzór groty w Lourdes. W latach osiemdziesiątych naszego stulecia wzniesiono nowy kościół i wykonano kalwarię służącą licznie przybywającym pielgrzymom. Szczególnie wielkie rzesze gromadzą się w Budzieszynie na odpust Przemienienia Pańskiego - 6 sierpnia oraz w Mokobodach na odpust Narodzenia Najświętszej Marii Panny  8 września.

Tekst ten jest kopią tekstu z folderu wydanego staraniem parafii Mokobody.